09 Kasım 2008 07:41 · Spinoza · 0 fav
· Etiketler
eğitim
,
iklim
,
jeolojik devirler
,
oğrafya
,
türkiyenin dağları
,
yer yuvarlağı
,
yerin katmanları nedir
,
yeryüzü şekilleri
YER YUVARLAĞI
Yerin iç yapısı farklı özellikteki katmanlardan oluşur. Buna GEOSFER denir. Yerin iç yapısı hakkındaki bilgiler deprem dalgaları ve volkanlardan alınır. Yerin katmanları yoğunluğa göre ayrılır.
YERİN KATMANLARI
1. Litosfer (Taşküre)
* Kalınlığı kıtalarda çok, okyanuslarda incedir.
* Soğuma ile katılaşmıştır. (Eksen hareketleri)
* Yüzeyi iç ve dış kuvvetler ile şekillenmiştir.
* Her 33 m’de ısı 10C artar.
a) Sial (Kıtasal Kabuk):
* Yoğunluğu az
* Silisyum ve alüminyum içerir
b) Sima (Okyanusal Kabuk)
* Yoğunluğu siale göre çok
* Yırtılmış akımlarında sima yüzey denir.
2. Manto
* Yapısı hamurumsudur.
* Sıcaklık 10000C’dir.
* Deprem ve volkanlar enerjisini buradan alırlar.
* Sıcaklık, yoğunluk farkından dolayı dikey yönde konvektif akınlar vardır
* Yer hacminin %80’ini oluşturur.
3- Çekirdek
a) Dış Çekirdek
* Radyoaktivite yüksek
* Sıcaklık, yoğunluk ve mantodan çok
b) İç Çekirdek
* Yoğunluğu en fazladır
* Sıcaklık 3500-50000C
* Katıdır. Sebebi= Basınç
TAŞLAR
1. Volkanik (Püskürük, Katılışım)
Özelliği
* Volkanların soğuması sonucu oluşur
* Tanecikli yapısı vardır
* Serttir
* Fosil yok
a) Dış Püskürük
* Mağmanın yeryüzünde soğuması ile olur.
* Hızlı soğuduğundan ince taneciklidir.
B: Bozait A: Ardezit
T: Tüf O: Oksijen
b) İç Püskürük
* Mağmanın yer kabuğu tabakası arasında soğuması ile olur.
* Soğuması hızlı olduğundan iri taneciklidir.
G: Granit S: Syenit
G : Gabro D: Diyorid
2- Tortul Taşlar
Özelliği
* Oluşumunda dış kuvvetler etkili olmuştur.
* Tabakalı görünümü vardır
* Fosil içerir
* Geçirimli ve dirençsizdir
a) Fiziksel Tortullar: Fiziksel olarak ufalanan taşların kil ve birleşmesi ile olur.
* Kumtaşı, kiltaşı, miltaşı, çakıltaşı, konglamera, breş
b) Kimyasal Tortullar: Sular içindeki eriyik maddelerin çökelmesi sonucu oluşur.
* Sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde oluşur.
* Kireçtaşı (kalker), alçıtaşı (jips), travarten, sarkıt/dikit, boksit, potasyum, fosfat.
c) Organik Tortullar: Çok miktardaki hayvansal ve bitkisel artıkların havasız ortamda katılaşmasıyla oluşur.
* Kömürler (Antrasit, taş kömürü, linyit, turboşist)
* Petrol
* Mercan kalkeri
* Tebeşir
3- Başkalaşım Taşları: Basınç ve sıcaklık etkisiyle, taşların yapısının değişmesi ile olur.
Anakaya Başkalaşmış
Kalker Mermer
Granit Gnays
Karbon Elmas
Kumtaşı Kuarsit
JEOLOJİK DEVİRLER
Esas alınan temel: Fosiller
Jeolojik Zamanlar
I. Zaman (PALOZOİK)
* Taş kömürü yatakları oluştu
* Kaledonyon hersinyan kıvrımları oluştu.
* Karalarda canlı hayat başladı.
TÜRKİYE’DE
* Yıldız Dağları temelleri oluştu.
* Saruhan Menteşe kütleleri oluştu.
* Konya-Kırşehir masifi oluştu.
* G.D. Anadolu Torosların temelleri oluştu
* Zonguldak çevresi oluştu.
II. Zaman (MEZOZOİK)
* Anakaya ikiye ayrıldı
* Tetis Denizi oluştu.
TÜRKİYE’DE
* I. Zaman karaları aşınarak sular altında kaldı
III. Zaman (NEOZOİK)
* Kıtalar bugünkü görünümünü kazandı
* Okyanuslar oluştu
* Şiddetli depremler ve yanardağlar oluştu
* Linyit-tuz-jips yatakları oluştu
* Alp-Himalaya kıvrımları oluştu
TÜRKİYE’DE
* Yurdumuz bugünkü görünümünü kazandı (Alp-Himalaya hareketleri)
* Toros D. / Kuzey Anadolu / Doğu Anadolu Böl. Kıvrım Dağları
* Batı Anadolu da Horst Dağları oluştu.
* Linyit, tuz ve jips yatakları oluştu.
IV. Zaman (ANTROPOZOİK)
* İlk insan
* İlk medeniyetler
* 4 kez iklim soğudu. Kutup Buzulları 500K enlemine kadar indi.
TÜRKİYE’DE
* İst-Çanakkale Boğazları
* Ege-Marmara Denizleri
* Karadeniz’in suları tuzlandı (çökmeden dolayı)
* Çukurova ve Ergene Havzası çöktü
SONUÇ : dünya kıtaları farklı zamanlarda farklı olaylarla oluştu. Bunun sonucunda karaların özellikleri farklılaştı.
ESKİ KARALARIN ÖZELLİĞİ (I-II İlkel Zaman)
1. Aşınarak yükseltileri azalmıştır.
2. Hidroelektrik potansiyeli azdır.
3. Fay ve kırık hat bulunmaz
4. Deprem ve volkanizma yok
5. Sıcak su kaynağı yok
6. Altın, gümüş, elmas, taş kömürü bakımından zengin
YENİ KARALARIN ÖZELLİĞİ
(III-IV. ZAMAN)
1. Yükseltisi fazla
2. Akarsu akışı hızlı
3. Hidroelektrik potansiyeli çok
4. Fay çok
5. Deprem, volkanlar sıkça görülür
6. Sıcak su kaynakları bulunur
7. Linyit, tuz, jips çok
İÇ KUVVETLER
İç Kuvvetlerin etkisiyle;
* Orojonez (dağ oluşumu)
* Eprogenez (kıta oluşumu)
* Volkanizma
* Deprem (seizma) oluşur.
07 Kasım 2008 20:27 · Spinoza · 0 fav
· Etiketler
coğrafya
,
eğitim
,
gürcistanın dünya üzerindeki yeri
,
iklim
,
nüfus
,
sıcaklık
,
türkiyenin dağları
,
yeryüzü şekilleri
Gürcistan'ın Dünya Üzerindeki Yeri :
Jeopolitik ve jeostratejik özelliklerinin bir gereği olarak, geçmişte olduğu gibi
günümüz dünyasında da önemli bir konuma sahip olan Kafkaslar Bölgesinde1
(Harita-1) yer alan 69.875 km2'lik yüzölçüme sahip Gürcistan, kuzeyinde Rusya
ı Federasyonu (RF) (Doğudan batıya : Dağıstan, Çeçenistan, İnguşya, Kuzey Osetya Alanya, Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkez Özerk Cumhuriyetleri), güneyde
Ermenistan ve Türkiye, doğuda Azerbaycan ve batıda Karadeniz ile çevrilidir.
(Harita-2)
Gürcistan coğrafi anlamda küçük olarak nitelendirilebilecek bir ülkedir Genellikle bu tip ülkelerin "gelişmesi" iç faktörlerden çok dış faktörlerin olumlu etkisi ile olabilmektedir. Gürcistan için olumlu bir dış faktör, komşu devletleri ile
1 Doğuda Hazar Denizi, batıda Karadeniz, güneyde Türkiye ve İran, kuzeyde Maniç Çukuru ile
çevrili. 470.000 km2 yüz ölçümlü ve 20 milyonluk nüfusuyla Kafkasya, Kuzey Kafkasya ve Güney
Kafkasya (Ruslara göre Transkafkasya. Kafkas - ötesi) olmak üzere iki bölgeden oluşmaktadır. Kuzey
Kafkasya. Abhazya'yı da içine alacak şekilde Kafkas sıradağlarından başlayarak Kuban ve Terek
nehirlerinin ötelerine kadar uzanmaktadır. Güney Kafkasya ise siyasi anlamda Gürcistan, Azerbaycan
ve Ermenistan'dan oluşmaktadır.
herhangi bir toprak anlaşmazlığı problemi bulunmamasıdır. Gürcistan'ın bulunduğu bölgede barışın tesis edilmesine çalışması ve komşuları ile ilişkilerini artırmak için gayret sarfetmesi kendi bölgesel çıkarlarının başında gelmektedir. Gürcistan, topraklarını ekonomik ilişkiler anlamında komşularının kullanımına sunmaya hazır
bir devlet görüntüsünü sunmaktadır.
Gürcistan, SSCB döneminden bu yana başkenti Tiflis'te, Kuzey Kafkas Özerk Bölge liderlerine/önde gelenlerine eğitim alma imkanı sunmuştur. Bu durum Kuzey Kafkas Halklarının liderleri tarafından Gürcistan'a sempatiyle bakılmasına ve Gürcistan'ı bir bakıma Kafkasların lideri gibi görmelerine yol açmıştır.2
Kuzey Kafkas Cumhuriyetleri ile Gürcistan'ın yüzölçümü kıyaslandığında, içlerinde en büyük cumhuriyet Gürcistan'dır. Kafkasların bir parçası olan Gürcistan; doğu batı yönünde Orta Asya'daki devletlere denizle bağlantı kurma imkanı sağlamaktadır. Yine, kuzey-güney istikametinde Büyük Kafkas Dağlarının3 orta
2 Revaz Gachechiladze (Tiflis Üniversitesi İnsan Coğrafyası Profesörü, 1998 yılından bu yana Gürcistan'ın İsrail Büyükelçisi), The Making Of The New Georgia : Developmeht Factors-PIuses And Minutcs. Caucasian Regional Stııdies. Washington, Vol.3, Issue l, 1998
3 Kafkasya bölgesinde doğu-batı istikametinde! uzanan iki sıradağ vardır. Bunlardan kuzeydeki Büyük Kafkaslar, güneydeki Küçük Kafkaslar olarak adlandırılmaktadır. Büyük Kafkas Dağlan Avrupa'yı
bölümünde4 yer alan Daryaj_geçidi Tiflis'e inen staretejik yolu denetim altında
tutmakta ve dolayısıyla jeopolitik/jeo-stratejik açılardan büyük önemi bulunmaktadır. Gürcistan'ın Karadeniz'e sahildar bir devlet olması, jeopolitik açıdan "karasal"6 sıkışmışlığın getireceği sıkıntılardan uzak kalmasını sağlamaktadır.
Kafkaslar soğuk savaş sonrasında jeopolitik konumu en fazla değişen bölgelerden biridir. Değişim, jeopolitik konumun güçlenmesi ve aynı oranda
"duyarlı" bir bölge haline gelmesi ile ilgilidir. Gürcistan'ın üzerinde kurulu olduğu bölge, stratejik coğrafi konumu nedeniyle yakın geçmişe kadar büyük güçlerin -Ruslar, Türkler ve Persler- egemenlikleri altına almak istedikleri mücadele alanlarından birisi olmuş, günümüzde de Kafkaslar'a, dolayısıyla Gürcistan'a yönelik olarak gizli-açık olarak sergilenen oyunlara sahne olmaktan uzak tutulması mümkün olamayacak hale gelmiştir. Gürcistan'ın önemli coğrafi pozisyonunun dışında, ülkeden geçen demir (Baku-Poti-Batum)7 ve kara yollan da Gürcistan'ın jeopolitiğini8 kuvvetlendirici etki yapmaktadır.9 Gürcistan'a, son dönemde jeopolitik
Asya'dan ayıran çizgi olarak kabul edilir. ("Avrupa". Gram] Master Genel Kültür Ansiklopedisi,
İstanbul, y.y., cilt l, 1987. s.89) Karadeniz'in kuzeybatısındaki Taman Yarımadası ile Hazar
Denizi'nin güneydoğusundaki Apşeron yarımadası arasında uzanan Büyük Kafkaslar, 110 km.
Uzunluğunda ve 32 ile 180 km. arasında değişen genişliğe sahip olup, en yüksek-dağı Albruz'un 5.629
m. ve 5.593 m. rakımlı iki zirvesi bulunmaktadır. Büyük Karkas Dağları başta Daryal olmak üzere,
Derbend. Avar vb. geçitlere sahiptir. Büyük Kafkaslar askeri harekat (kara) açısından büyük doğal
engellere yani Onnanlar (Çeçenistan) ve sarp dağlık araziye (Dağıstan) sahip olmasıyla ünlüdür ve
hala Rusları yıllardır oyalayan Çeçenlerin başarısında bu coğrafi yapının da oldukça etkili bir payı
bulunduğu söylenebilir. (Y.G.Yıldız. Harp Akademileri Ders Notlan. 1999)
4 Kuzey ve Güney Osetya Bölgeleri kasdedilinektedir. Aslında, Kafkaslar üzerinde üç geçit vardır:
Hazar Denizi sahil yolu. Karadeniz sahil yolu ile Daryal geçidi de denilen Nalçık-Tiflis yolu.
Bunlardan. Nalçık-Tiflis (Osetya sorunu nedeniyle Gürcistan'ın tam kontrolü bulunmaktadır )ile
Karadeniz sahil yollan (Bölgede Abhazlarla yaşanan sorunlar bu yolun güvenirliğini tehlikeye
düşüren bir etkiye sahiptir) ile doğrudan. Hazar Denizi sahil yolu ise dolaylı yoldan bağlantısı olması
Gürcistan'ın jeopolitik/jeostratejik önemini artırmaktadır. (Haydar Çakmak. 1989'dan Günümüze
Gürcistan, Trabzon. Karadeniz Teknik Üniversitesi Yay. 1998, s.30)
5.Kafkasya ve Türkistan, İstanbul, Harp Akademileri Yayınları, 1993, s, 1.
6 Denize çıkışı olmayan devletler arasında, uluslararası politika alanında etki kapasitesi bakımından önemli bir ülke bulmak zordur.
Gerek geçmişte gerekse günümüzde Gürcistan'ın Batum ve Poti limanlan Kafkas ülkeleri için
önemli bir kapı olmuştur. (Çakmak. 1989'dan Günümüze Gürcistan, s.31)
8 Jeopolitik terimini ilk defa kullanan İsveçli coğrafyacı, bir devlet açısından üç temel öğe sıralamakladır : a. Genişlik, b. Hareket serbestisi c. İçeride birlik ve beraberlik; Bu anlamda, dar bir coğrafi alanda kurulu, deniz çıkışı haricinde hareket serbestisi olmayan ve halihazırda içeride birlik ve
açıdan ''güçlenme" kartını kullanma olanağı veren esas konu petrol ve doğal gaz kaynaklarının dış pazarlara ulaştırılmasında, batıya gidiş güzergahında bulunmasıdır. Gürcistan Orta Asya'nın sadece petrol değil, Türkistan10 bölgesinin büyük ihtiyacı olan denizlere açılma zorunluluğunu karşılayabilecek, Hazar Denizi'nden batıya
doğru en yakın/kısa istikamet üzerindedir.11
Bu bağlamda bakıldığında, Türkiye, soğuk savaş sonrasında, boğazlar ve
Karadeniz vasıtasıyla Gürcistan üzerinden Kafkasları aşma ve Orta Asya'ya ulaşma
imkanını elde etmiştir. Ayrıca, Kafkasya, Anadolu coğrafyasının da bir uzantısı ve
tamamlayıcısıdır. Gürcistan, kuzey ve güneyinde yer alan Büyük ve Küçük Kafkas
dağlan arasında doğu-batı istikametinde uzanan düz arazisiyle, Anadolu'nun doğu ile
bağlantısını sağlayacak en uygun mihverdir. Bu mihver üzerinde ulaşımı sağlayacak
demir ve kara yolları mevcut olup, petrol ve doğal gaz akışının da buradan yapılarak,
Anadolu üzerinden batı pazarlarına ulaştırılması mümkündür.
"Kafkasya'da yaşanan sorunlar bütün Avrupa-Atlantik bölgesinin güvenlik
istikrarını olumsuz yönde etkileyebilir."12 Günümüzde Kafkasya'nın hala
"oturamamanın" yarattığı sorunlarla boğuşmak durumunda olduğu dikkate alınırsa,
bu durumun yarattığı sancıların dünyanın bir çok yerinde ve dolayısıyla Kafkasların bir parçası durumunda olan Gürcistan'da da hissedileceği açıktır. Gürcistan,
Ermenistan ve Nahcivan vasıtasıyla Azerbaycan ile doğrudan ortak sınırlara sahip olan Türkiye'nin, aynı zamanda, Kuzey Kafkasya'da yaşayan ve etnik kökeni Türk
beraberliği sağlamakla bir takım problemleri bulunan Gürcistan'ın jeopolitik bir güç olmasından
bahsetmek güçtür. Ne var ki. Gürcistan'ın dünya üzerinde bulunduğu mevkii, dünyanın "yükselen
yıldı/r durumundaki Orta Asya/Hazar bölgelerine yakın bir noktadadır ve bu bölgelerin batıya açılan
çıkış kapısı durumundadır.
9 Çakmak. 1989'dan Günümüze Gürcistan, s.32.
10 Kazakistan. Kırgızistan. Özbekistan ve Türkmenistan topraklarının bulunduğu bölge geçmişte bu
adla adlandırılmıştır.
11 Kırgızistan Devlet Başkanı Askar Akayev. Türkistan'ı, Rusya ile İran ve Hindistan'ı bağlayan bölge olarak niteliyor. Çin'e açılan kapısının Kırgızistan, Avrupaya açılanın ise Gürcistan olduğunu söylüyor. (Ferai Tınç, "Türkiye Orta Asya'dan: Siliniyor", Hürriyet Gazetesi, 30 Nisan 2000, s.17)
12 Türkiye'nin 9 ucu Cumhurbaşkanı S.Demirel'in Kafkas Paktı önerisini yaptığı 19 Ocak tarihli mektubu.
olan Müslüman topluluklar ile geçmişten günümüze kadar uzanan j münasebetleri bulunmaktadır. Güney Kafkasya'yı teşkil eden ülkelerin bağımsızlığı Ve gelecekteki güvenliği, Kuzey Kafkasya ile politik olduğu kadar ekonomik yönden de sıkı sıkıya bağlantılıdır. Güney Kafkasya, haklı olarak barış ve refaha ulaşmak isteyen kırılgan
i
ve hassas bir bölgedir.13 Kafkasya'nın herhangi büyük bir gücün hegemonyası altında bulunmaması Türkiye'nin güvenliği ve bölgeye yönelik politikalarını gerçekleştirmesi açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu kapsamda, Türkiye tarafından Rusya ile doğrudan teması ortadan kaldıran doğal bir j tampon bölge oluşumu ile Rusya'ya karşı kendi güvenlik ağını pekiştirmek, bölgenin doğal kaynaklarından ve ticaret kapasitesinden yararlanmak, bölgedeki Türkiye'ye
"yakınlık hisleri" taşıyan toplumlar ve Orta Asya Türk Devletleri ile ana bağlantı
mihverinin oluşturulması vb. hususlar izlenecek politikalarda temel alınabilir.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından ortaya çıkan "yakın temas" olasılığının ortaya çıkması neticesinde, Türk dış politikasının gündeminde ağırlıklı olarak yer tutmaya başlayan Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin çoğunluğunun Türk kökenli14 oluşu, Türkiye ile bu ülkeler arasında dilsel, dinsel ve kültürel yakınlığın
i |
bulunması, Türkiye'nin bu ülkelerle yakından ilgilenmesine yol açmıştır. Bu nedenle
bu ülkeleri uluslar arası toplum içinde ilk tanıyan, bu ülkelerde ilk büyükelçilik açan
ve uluslararası platformlarda sözcülüklerini üstlenen ülke hep Türkiye olmuştur.
Orta Asya'daki Türkî Cumhuriyetlerin en büyük sorunu denizlere ulaşmaktadır. Bu ülkeler, dünya üzerinde elde edecekleri muhtemel politik, ekonomik ve askeri güce dayanarak, denizlere açılma isteklerini, Hazar Denizi ve Kafkaslar ama özellikle Gürcistan üzerinden Karadeniz'e olacak şekilde bir strateji izlemek durumunu
13 Fransa Cumhurbaşkanı J.Chirac'ın "Kafkas Barış Atağı" ile ilgili Sn. S.Demirel'e 4 Şubat 2000
tarihli cevabi mektubu.
Kafkasya'nın genetik kökenlerini ve/veya: linguistik açıdan ortak özelliklerini beş değişik grup
belirlemektedir: Dağıstanlılar, Veynaklar. Osetler. Abhaz-Adigeler ve Türk kökenli halklar. (Gökalp
Yıldız, Kafkaslar, Orta Doğu ve Avrasya Perspektifinde Türkiye'nin Önemi Sempozyumu,
İstanbul. Harp Akademileri Yay. 1998. s. 104) Türk kökenli halklar olarak, Güney Kafkasya'da
Azeriler: Kuzey Kafkasya'da Kumuklar. Karaçaylar Balkarlar ve Nogaylar sayılmaktadır. (Prof.Dr.
Nadir Devlet. Kafkaslar, Orta Doğu ve Avrasya Perspektifinde Türkiye'nin Önemi
Sempozyumu, İstanbul, Harp Akademileri Yay. 1998. s. 191) j
seçebilirler. Bu gerekçe ile söz konusu devletler, gittikçe artan ölçüde Kafkasya'daki gelişmelerin seyri ile ilgilenmeyi düşünmektedirler.
Müslüman Cumhuriyetler ve Azerbaycan ile ortak etnik ve kültürel yapıya ve dil
i
birliğine sahip olan Türkiye, sadece' Avrasya'daki yeni Türk dünyasının potansiyel bir lideri olarak ortaya çıkmamış, aynı zamanda bu cumhuriyetler ile batı arasında "köprü" vazifesini yerine getirebilecek bir konuma sahip olmuştur. Öte yandan İran, Türkiye ve Batı dünyasının aleyhine olacak şekilde bu halklarla sahip olduğu ortak
kültür ve önüne çıkan ticari fırsatları kullanma yolunu seçmiştir. Rusya ise, güney
kanadı boyunca uzanan bu cumhuriyetler üzerinde, bir "etki alanı" 15 oluşturarak
diğer tüm güçlerin "dışarıda" bırakılmasını sağlayacak politikaları devreye sokacak
şekilde bir stratejiyi devreye koymayı benimsemiştir.
Kafkasya'ya yönelik olarak Moskova ve Tahran'ın izlediği politikalar, Ankara'nın politikaları (özellikle bölge üzerinde söz sahibi olmak ve bölgenin sağladığı ticari olanaklardan olabildiğince. fazla pay almak) ile kesişmektedir. Bununla beraber, Türkiye, Rusya gibi Kafkasları arka bahçesi görmek yerine,
doğuya açılımında kullanabileceği bir giriş kapısı olarak değerlendirebilir. Türkiye
tarafından Güney Kafkasya'ya yönelik izlenecek politikalarda temel alınacak strateji;
ABD, Almanya, Fransa ve Ukrayna gibi ülkelerin menfaatleri de dikkate alınarak belirlenmeli ve kararlı olarak uygulanmalıdır.
ABD, Kafkasya ve Orta Asya'ya yönelik bölgesel politikalarında Türkiye ile ortak hareket etmeyi kendi bölgesel çıkarları açısından gerekli görebilir.16 Esasen
15 Mıcheal P. Croissant. Cynthia M Croissant, "The Caspian Sea Dispute: Azerbaijani Perspectives", Caucasian Regional Srudies, Washington. Vol.3. issue l.y.y. 1998
16 ABD için Avrupa'ya açılan kapı olan Türkiye, aynı zamanda. NATO 'nun güvenlik alam ile ABD'nin etkisinin Kafkaslara uzanmasını ve Orta Asya'ya yansımasını sağlıyor. Brzezinski Büyük Satranç Tahtası" adlı kitabında. Kremlin eski Sovyetler Birliği'nin kapsadığı tüm topraklan yeniden egemenliği altına almak istediğini belirterek, Moskova'nın oluşturduğu bu tehdide karşı Türkiye'nin stratejik işlevini şu şekilde tanımlıyor : "Türkiye. Karadeniz Bölgesi'ni stabilize eder. Karadeniz'in Akdeniz'e çıkışım kontrol altında tutar. Kafkaslarda Rusya'yı dengeler. NATO'nun güney ayağı olarak hizmet eder. İstikrarsız bir Türkiye. Rusya'nın bağımsız Kafkas Devletleri üzerinde yeniden kontrolü ele geçirmesinin önüne geçemeyebilir."... (Şükrü ELEKDAĞ, 21 nci Asırda ABD Stratejisi ve Türkiye". Milliyet Gazetesi. 22 Kasım 1999. s.19)
Rusya Federasyonu'da muhtemel böyle bir birlikteliğin varlığını çeşitli platformlarda ifade etmekten
geri kalmamaktadır.17 ABD'nin genel Kafkas politikası izlendiğinde, özellikle
jeo-ekonomik bağlamda, ABD 16 ncı yy.a kadar etkili bir şekilde o zamanın dünya ticaret hayatında yer alan "ipek yolu" projesinin yeniden realize edilmesinden
yanadır. Kafkaslar ve Orta Asya'nın paha biçilemeyen zengin petrol ve doğal gaz rezervlerinin yeni bir ipek yolu oluşumuna yol açacağı ve bu bölgelere ekonomik
canlılık getireceği hesaplanmaktadır. Söz konusu ipek yolu, Çin, Rusya, Orta Asya
ve Hazar Bölgeleri ile Batı Avrupa'yı birbirine bağlayarak başta ABD şirketleri olmak üzere yatırımcılara yeni iş ve istihdam olanakları yaratacaktır. Bu açıdan ABD, bölgenin ekonomik bağımsızlığına kavuşmasını sağlayacak ipek yolu projesine, her şeyden önce kendi ülke çıkarları açısından önem vermektedir.
Buna rağmen, Bush yönetimi halihazırda Orta Asya ve Kafkasya'da bulunan ülkelerin başkentleri ile kurduğu yakın temaslarda bölgeye yönelik kesin bir eylem
planı sunma stratejik yaklaşımını göstermediğinden, oluşan boşluk başta Rusya
olmak üzere diğer ülkelerin işine gelmektedir.18
Türkiye'nin gündemine de bir zamanlar oturan ipek yolu projesinin hayata geçirilmesi, Gürcistan ve Türkiye'nin bu güzergahta etkin bin köprü olarak kullanılmasını sağlayacağından büyük önem arz etmektedir. Böylelikle, Gürcistan ve Azerbaycan gibi BDT üyesi devletlerin egemenliklerinin güvence altına alınmasını
sağlayacak etkenlerin bölgeye hakim kılınması sağlanacak, bölgede oluşacak
istikrarlı ortam ile "ekonomik gelişme" kaydedilecek ve Rusya'nın güneyinde
Amerika'ya sıcak bakan, batı normlarında yönetimlere sahip olan ülke
yönetimlerinin söz sahibi olmasını beraberinde getirebilecektir. Muhtemeldir ki bu
i durum, halen RF nüfuz ve tesiri altında bulunan Gürcistan ile İlişkilerin Türkiye için
daha verimli ve yararlı olmasını sağlayacaktır.
17 Primakov Doktrini olarak bilinen doktrinin ikinci maddesinde; ABD ve Türkiye gibi vekillerinin
(bu sözcük Primakov'a ait) bölgede etkin olmamasının sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır
(M.Atay, M.H.Caşin. "Rus Dış Politikası ve Ulusal güvenlik stratejileri", Strateji Dergisi, İstanbul,
y.y., 1996/4, s.9)
18 Ariel Cohen. "US policy in the Caucasus and Central Asia : Building a new "silk road" to economic
prosperity", Heritage Foundation Backgrounder, Washington, No. 1065, y.y., January 25, 1996.
Bu bölgede Türkiye'ye en büyük tehdidi oluşturabilecek ve izlenecek politikaları kısıtlayabilecek potansiyele sahip olduğu değerlendirilen Moskova'nın, Kafkasya
bölgesindeki çıkarları ve endişeleri jeopolitik19 ve ekonomik meseleler olmak üzere başlıca iki konuda yoğunlaşmaktadır. Askeri doktriniyle RF, çıkar arını tüm eski
Sovyetler Birliği topraklarıyla tanımladığını ilan etmiştir.
Buna göre, ülke savunması Rusya Federasyonunun mevcut sınırlarında değil,
Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra RF' ‘nun öncülüğünde Sovyetlerden bağımsızlığını ilan eden devletlerin oluşturduğu Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT)'nun sınırlarında başlamaktadır. Rusya'nın bölgeden çekilmesinin diğer ülkelerin RF'na nüfuz etmesini kolaylaştıracağı endişesini taşıyan Moskova'ya göre, BDT sınırlarının korunması, ülke sınırlarının korunmasını daha sorunsuz bir hale* getirecektir. Bu çerçevede, Kafkasya ve Orta Asya bölgeleri Rusya'nın savunma alanı içinde kalmakta ve RF tarafından güney sınırında bir tampon bölge, bir tür ileri
sınır olarak görülmektedir. Nitekim Rusya Başbakan Yardımcısı Mihail Kasyanov:
"Hazar bizim öncelikli ilgi alanımızdır. Bağımsız Devletler Topluluğu ile ilişkiler ise
dış politikamızın en önemli maddesidir." diyerek, Rusya'nın bölgeye yönelik.
politikasını net bir şekilde açıklamıştır.
Bu düşünceden hareketle olsa gerek, Rusya, Gürcistan'ın kurulmasını takiben
yaşadığı çatışma ortamından ve liderlik mücadelesinin ortaya çıkardığı istikrarsız
ortamdan istifade ederek, bölgedeki diğer ülkelere de yaptığı gibi, Gürcistan'da
askeri üsler kurmaktan ve özellikle Türkiye-Gürcistan sınırına Rus Şıpır Muhafızları
Birliklerini yerleştirmekten geri kalmamıştır.
SSCB'nin dağılması neticesinde, Güney Kafkasya ülkeleri ile Türkiye'nin
geliştirebileceği siyasi-askeri-ekonomik ilişkilerin önünde bir engel gibi duran Rus
j
varlığı, Türkiye'nin daha önce belirtilen bölgesel çıkarları aleyhine bir durumun
19 Kafkasya'nın Kuzey ve Güneyine geçişi denetleme, diğer Kafkas toplulukların n kendi aralarında
birleşmelerini engelleme ve Gürcistan üzerinde denetim kurma açısından en önemli stratejik konumda
olan Oset ülkesi. Rusya'nın vazgeçemeyeceği ve her zaman denetimde tutmak istediği bir ülke
olmuştur. i
ı!
oluşmasına neden olmaktadır. Gürcistan'ın özgür iradesi ile Türkiye'ye doğal yönelmesi hali hazırda mümkün gözükmemektedir. Mevcut Rus varlığı her ne kadar Gürcistan'ın istikrarına ve bir o kadar da istikrarsızlığına hizmet ediyorsa da, bu ülkenin yalnız Türkiye ile değil, "Batı Dünyası" ile de geliştirmesi muhtemel
ilişkilerine ket vurmaktadır.
Gürcistan, şu anki şartlarda Rusya'ya bağımlı görünmektedir. Kuzeyindeki Kafkas halkları ile kurabileceği ticari bağlantılar, Abhazya ve Güney Osetya sorunları neticesinde, bu bölgelere ulaşabileceği yolların tekrar Rus kontrolü altına
girmesine neden olduğundan, Rusya haricinde kuzey ile bağlantı kurması hemen hemen imkansız gibidir. Güneyinde yer alan Ermenistan ise Gürcistan'dan çok Rusya'ya yakınlığı ile tanınan ve ekonomik anlamda fakir sayılabilen bir ülkedir.
Azerbaycan ile kurulması muhtemel bağlantı petrol ve doğal gaz üzerine (kullanım
ve taşınması) olacağından, jeostratejik ve jeopolitik anlamda Gürcistan'a yeni
olanaklar sağlayabilecektir.
Dünya politikası içerisinde önemli bir yere sahip olmayı amaçlayan.Rusya'nın, Karadeniz'de sahip olduğu kıyı şeridi SSCB'nin dağılması neticesinde azalmıştır
Rusya'nın deniz gücünü geliştirmek ve bu gücünü açık denizlere taşıyacak her yolu kullanmak arzusunu taşıması doğal olarak kabul edilmelidir. Ancak, bu arzu kısmen Ukrayna ama en çok Gürcistan üzerinde bir baskı kurmasını da beraberinde getireceğinden, Türkiye-Rusya menfaat çatışmasına da sebep olabilecektir. Böyle bir durumda, Gürcistan adına koşullar iyileştiğinde, Rusya'nın Çarlık döneminden bu
yana açık bir şekilde sergilemekten çekinmediği "sıcak denizlere inmek" stratejisi/politikası sonucunda oluşan "baskı"dan en fazla etkilenmesi muhtemel ülkeler olan Ukrayna ve Gürcistan; Türkiye'nin 1950'lerde NATO'ya girerek
yaptığına benzer bir şekilde, doğal olarak kendi üzerlerindeki bu baskıyı atmak için
"ittifak" içinde hareket etmeleri sonucunu doğurabilir. :
Rusya'nın etki alanı içinde bulunan Gürcistan'ın jeopolitik konumu, bu ülkenin etki alanından çıksa bile bir başka emperyal devletin etki alanında kalmaya
zorlanmasını beraberinde getirebilecektir. Bu duruma engel olmak isteyecek bir
Gürcistan'ın öncelikle istikrarlı bir ekonomik, siyasi ve askeri yapıya kavuşması,
mevcut toplumsal sorunlarım çözmesi ve büyük güçler arasında kendi ulus-devlet
politikasını mümkün olduğunca bağımsız olarak uygulayabileceği bir güç
oluşturması gerekmektedir
23 Temmuz 2008 16:02 · Spinoza · 0 fav
· Etiketler
11.sınıf coğrafya testleri
,
coğrafya
,
coğrafya testi
,
coğrafya ödevi
,
eğitim
,
iklim
,
test soruları
,
türkiyede ulaşım
,
türkiyenin iklimi
,
çözümlü sorular
Soru 1. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de kara ulaşımının gelişmesini etkileyen koşullardan biri değildir?
A) Sermaye
B) İklim koşulları
C) İşgücünün azlığı
D) Yer şekilleri
E) Teknolojik gelişme
Cvp=C
Soru 2. Aşağıdakilerden hangisi üzerinde ulaşımın etkisi daha azdır?
A) Şehirlerin büyüyüp gelişmesinde
B) Sanayinin kurulup gelişmesinde
C) Turizmin gelişmesinde
D) Ticaretin canlanmasında
E) Tarımda ürün çeşidinin artmasında
Cvp=E
Soru 3. Her türlü ulaşım olanağı bulunan bir ülkede demir cevheri kömür gibi madenlerin dış alım ve satımında yararlanılan,
I. Demir yolu, II. Karayolu, III. Deniz yolu
taşımacılıkları, aşağıdakilerin hangisinde taşıma maliyeti en düşük olandan en yüksek olana doğrudur?
A) III, I, II B) II, III, I C) I, II, III
D) I, III, II E) II, I, III
Cvp=A
Soru 4. Türkiye’de kuzey – güney yönlü yol karayolu yapımının güçlüğü, kıyı ile iç bölgeler arasında iklim ve bitki örtüsü bakımından belirgin farklılıklar görülmesi, Türkiye’nin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin sonuçlarındandır?
A) Dünya üzerindeki coğrafi konumunun
B) Dağların doğu – batı yönlü uzanmasının
C) Asya ve Avrupa kıtaları arasında bulunmasının
D) Deprem kuşağı üzerinde bulunmasının
E) Üç tarafının denizlerle çevrili olmasının
Cvp=B
Soru 5. Günümüzde demir yollarımızın istenilen düzeye ulaşmamış olmasını aşağıdakilerden hangisi ile açıklayamayız?
A) Maliyetinin yüksek olmasıyla
B) Yer şekillerinin engebeli olmasıyla
C) Yerleşim merkezlerinin dağınık olmasıyla
D) Nüfus yoğunluğunun çok olmasıyla
E) Sermaye ve teknolojinin yetersizliğiyle
Cvp=D
Soru 6. Aşağıdaki limanlardan hangisinin hinterlandı diğerlerinden daha dardır?
A) İstanbul B) İzmit C) İskenderun
D) Mersin E) Giresun
Cvp=E
Soru 7. Aşağıdakilerden hangisi ticaret şehirlerine ait ortak bir özelliktir?
A) Verimli topraklar üzerinde kurulması
B) İşlek kara ve deniz yolları üzerinde bulunması
C) Deniz kenarlarında kurulması
D) Turizmin canlı ve gelişmiş olması
E) Her türlü tarım ürününün yetişmesi
Cvp=B
Soru 8. Türkiye’de aşağıdaki limanlardan hangisinin dış ticaretteki önemi daha azdır?
A) İskenderun limanı
B) İzmir limanı
C) Mersin limanı
D) Samsun limanı
E) İstanbul limanı
Cvp=D
Soru 9. Türkiye’nin dış ticaretinin özellikleri ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Çimento, inşaat malzemeleri, tekstil ürünleri gibi ……..sanayi ürünleri ihraç edilir.
B) İthalatımızda en önemli yeri ulaşım araçları, ……elektronik eşya, makineler gibi sanayi ürünleri …….tutar.
C) İhracatımızda tarım ürünleri ve madensel hammaddelerin payı büyüktür.
D) Dış satım gelirleri, dış alım gelirlerinden daha …….azdır.
E) Türkiye dışarıdan tarım ürünleri satın almaz.
Cvp=E
Soru 10. Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin Türkiye ihracatındaki payı en azdır?
A) Buğday B) Turunçgiller C) Tütün
D) Antep fıstığı E) Kuru üzüm
Cvp=A
Soru 11. Ülkemizin dış satımı az, dışalımı daha fazladır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi ülkemiz için söylenemez?
A) Dış ticaret açığı vardır.
B) Milli gelirin dağılımı düzensizdir.
C) Sanayileşme hızlı olmaktadır.
D) Ekonomi tarıma dayanmaktadır.
E) Sosyal yaşam düzeyi yüksektir.
Cvp=C
Soru 12. Aşağıdakilerden hangisi, ülkemizin dışarıya sattığı yer altı kaynaklarından biri değildir?
A) Krom B) Boksit C) Bakır
D) Nikel E) Bor mineralleri
Cvp=D
Soru 13. Aşağıdaki ülkelerden hangisi Türkiye’nin dış ticaretinde önemli bir yeri olan ülkelerden biri değildir?
A) ABD B) Almanya C) Polonya
D) İran E) Pakistan
Cvp=C
Soru 14. Dış satım gelirleri, dış alım giderlerinden daha az olan ülkelerde dış ticaret açığı vardır.
Buna göre, ülkemizdeki dış ticaret açığını kapatmak için aşağıdakilerden hangisinin yapılması daha öncelikli bir durumdur?
A) Tüketimi teşvik etmek
B) Endüstriyel üretimi arttırmak
C) Tarım ürünleri çeşidini arttırmak
D) Dış alımı arttırmak
E) Tarımsal verimi yükseltmek
Cvp=D
Soru 15. Türkiye’de iç ticaretin önemli olmasının nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Ülke içinde ekonomik yapının farklı olması
B) Ürün çeşitliliğinin var olması
C) Ülke nüfusumuzun kalabalık olması
D) Tüketimi karşılayan üretimin olmaması
E) Tarımsal ürünlerin farklı zamanlarda yetişmesi
Cvp=B
Soru 16. Deniz turizmi iklim koşullarının elverişli ve kumsalların yaygın olduğu alanlarda gelişme gösterir.
Buna göre aşağıda verilen yerleşim merkezlerinden hangisinde deniz turizmi daha az gelişmiştir?
A) Akçaabat B) Bodrum C) Kuşadası
D) Side E) Alanya
Cvp= B
Soru 17. Aşağıdaki kentlerimizden hangisinin kısa sürede büyüyüp gelişmesinde turizmin etkisinden söz edilebilir?
A) İskenderun B) Kaş C) Bandırma
D) Akhisar E) Keçiborlu
Cvp= C
Soru 18. Ülkemizin turizm potansiyeli düşünüldü- ğünde, turizm sektörü gelişmiş İspanya, Fransa, Yunanistan, İsviçre gibi ülkelerden daha az gelişmiş olmasını aşağıdakilerden hangisi ile açıklayamayız?
A) Bilinçli bir turizm politikamızın olmamasıyla
B) Reklam çalışmalarının yetersiz olmasıyla
C) Konaklama ve ulaştırma hizmetlerinin
yetersizliğiyle
D) Fiyatların her yıl sürekli değişmesiyle
E) Mal ve hizmetlerin ucuz olmasıyla
Cvp= A
Soru 19. Aşağıdaki merkezlerden hangisi inanç turizmi kapsamında daha önemli bir yere sahiptir?
A) Trabzon B) Bursa C) Şanlı Urfa
D) Adana E) Sivas
Cvp= E
Soru 20. Ülkemizde turizm gelirleri en yüksek olan bölgemiz aşağıdakilerden hangisidir?
A) Marmara Bölgesi
B) Ege Bölgesi
C) Akdeniz Bölgesi
D) İç Anadolu Bölgesi
E) Karadeniz Bölgesi
Cvp=C
