Hoca Dehhani Kimdir - Klasik Türk Edebiyatı
HOCA DEHHÂNi
Klasik Türk edebiyatı, tam bir Divan
Edebiyatı atmosferi içinde, Türk dili ile, kesin ve fasılasız olarak
XIII. asrın ikinci yarısında Anadolu'da başlamıştır. Bundan evvelki
edebiyat sadece İslâmî bir edebiyat olup tam bir divan edebiyatı gibi
telakki edilmemelidir.
Bugünkü bilgilere göre, Anadolu'da,
yalnız dindışı konularda eserler verip bu yolla kasideler ve gazeller
söyleyen ilk divan şairi Hoca Dehhânî'dir.
Hoca Dehhânî aslen
Horasanlı bir Türk'tür. Anadolu Selçukularının son hükümdarlarından
III. Alaeddin Keykubad zamanında Anadolu'da bulunmuş ve bu hükümdarın
adına, Farça ile 20.000 beyitlik bir Selçuklu Şehnamesi yazmıştır.
Onun,
şiirlerinde kullandığı dehhan kelimesinin sözlük anlamı "nakışçı"dır.
Fuat Köprülü'ye göre bu şair "Anadolu'da klasik Türk şiirinin ilk büyük
üstadı"dır.
Hoca Dehhani'nin Türkçesi temiz güzel, üslubu
sanatlıdır. Yaşadığı çevrede tasavvuf şiirinin sonsuz hakimiyetine
rağmen Dehhânî'nin elde edilen on kadar şiirinde bir tasavvuf kültürü
bulunmakla beraber, tasavvufî bir ideoloji bulunmayışı da ayrıca
dikkate değer bir özelliktir. Bu, şairin İran tarzı ve dindışı bir şiir
anlayışında ısrarla çalıştığını, hatta bu yolda kendisinden önce de
aynı anlayışta çalışmış başka Türk şairlerinin bulunduğu ihtimalini
haber verir.
Hoca Dehhânî, aynı zamanda Türk Divan
şiirinde devrinin ve muhitinin sosyal hayatını, hayat, ahlâk, iman ve
güzellik anlayışını vb. aksettiren ilk şairdir. Bu hareket, böyle
problemler üzerinde uzun duruşlarla değil, Divan Şiirinin temel
vasıflarına uyularak, kısa ve keskin çizgilerle yapılır.
