Aruz ölçüsüyle Yazılan Nazım Biçimleri nelerdir?
Aruz ölçüsüyle Yazılan Nazım Biçimleri
Halk şiirinde aruz
ölçüsüyle düzenlenmiş şiirler de vardır. Bunlar Divan edebiyatının Halk
edebiyatına etkisiyle oluşmuştur. Halk edebiyatında özel bir adla
anılan ve aruzla oluşturulan bu yoldaki nazım biçimleri şunlardır:
-Divan (Divani)
-Selis
-Semai (Hece ile yazılanların yanında aruzla yazılan semailer de vardır.)
-Kalenderi
-Satranç
-Vezn-i âhar
Kalenderî
Halk
şairleri tarafından aruzun mef’ûlü mefâ’îlü kalıbıyla gazel, murabba,
muhammes, müseddes biçiminde söylenen şiire denir. Özel bir ezgiyle
okunur. Ezgisi bakımından düz kalenderî, Acem kalenderisi, Emrah
kalenderisi gibi çeşitlere ayrılır. Kafiye düzeni divan ve semaî ile
aynıdır. Bu tür şiirler 3+4+3+4 veya 7+7 şeklinde ondört heeceli iken,
sonradan yerine aruz vezninin geçtiğini ileri sürenler vardır.
ÖRNEK KALENDERÎ: Tokatlı Nurî
KALENDERİ
İçtin mi a cânım yine mestâne durursun
Gamzen gibi âşıklara bîgâne durursun
Kimden söz işittin ki celâ hakkına dâir
Böyle güzelim hâtırı vîrâne durursun
Geç şâhım otur başımın üstünde yerin var
El bağlı efendim kime divâne durursun
Bir çift idiniz vuslat-ı devlette geçen gün
Nettin eşini ey peri bir dâne durursun
Sen al ile başımdan alıp aklımı şimdi
Ey rind-i felek-meşreb edibane durursun
öldürmek ise Nûri kulun kasdına böyle
Çek hançeri öldür a paşam ne durursun
Selis
Halk
edebiyatında aruz ölçüsü kullanılarak yazılan şiirlerdir. Genellikle
19’uncu yüzyıl aşıkları tarafından kullanılan selisin en fazla yazılan
tipi gazeldir. Hece ölçüsünün on beşli kalıbına da uyan selislerin en
belirgin özellikleri farklı bir ezgiye sahip olmalıdır.
